يادم هست كه در عهد صغار، تلويزيون سريالي كارتوني پخش ميكرد كه گويا اسمش شهر فضايي بود، ابتداي پخش با صداي نصر الله مدقالچي جمله اي گفته ميشد كه هنوز در ذهن من مانده است::

هر آنچه در آسمانها و زمين است از آن خداست...

البته جاي تقدير و تشكر از مديران سيما براي پخش منزلي از منازل دنياي مدرن آينده و سست كردن اعتقادات ماوراء الطبيعي كودكان و نيز پخش يك آيه از قرآن در ابتداي اين فرايند محفوظ. اما آنچه ميخواهم به آن بپردازم نه شهر فضايي است و نه اژدها سواري و نه تاثير كارتون بر كودكان؛ موضوع امروز ما چيز ديگريست.

با دوستانِ جاني، به سفري رفته بوديم، عقيدتي سياسي. از آن سفرها كه در mode عقيدتي، شايد طرح ولايت نمونه ي مثالي اش باشد. عرض ميكردم... مسائلي در اين اردو طرح و مورد بحث و تدريس قرار گرفت كه الحق از نظر موضوع بسيار عالي و از نظر مدرس نيمه عالي(!) و از نظر مواد و مفاد خوب بود.

اما آنچه مرا مجبور كرده كه بنويسم اين خوبها و عاليها نبود بلكه عدم توجه به پيش نيازها و نقص نگرش ديني بود! نه به اين معنا كه مدرسين كافر بودند؛ يا مواد درسي عين كفر و شرك بود و يا اينكه مستمعين كافر بودند؛ نه! بلكه باين معنا كه مفهوم معرفت ديني براي مستمعين و بچه ها روشن نبود و اصلا نميدانستند نسبت علوم طبيعي و يا انساني(مثلا مديريت استراتژيك يا روش تحليل سياسي) با دين و ايمان و الخ چيست. و البته يك سوال پر تيراژ كه در اردو براي بچه ها پيش آمد اين بود: اسلام نظام مديريتي و سياسي ندارد؟

من الحال در مقام پاسخ به اين سوال نيستم و قصد پاسخ دادن به آنرا هم ندارم كه اين بحث ها را مي بايد ذيل بحث توليد علم پيگيري كرد و جامعيت دين. اما با فرض اينكه اسلام چنين نظاماتي داشته باشد و هم در سياست نظر داشته باشد و هم مديريت و ... به نظر شما چگونه بايد به اين سوالات پاسخ داده ميشد؟

البته اين اردو يك اردوي مقدماتي براي شناختي اجمالي از اوضاع ملك و مملكت بود و جايي براي مباحث اپیستمولوژیک در آن نيست؛ من هم موافقم كه تدريس شناخت شناسي و معرفت شناسي در چنين اردوهايي شايد يك عمل احمقانه و مضحك باشد، اما اينكه جايگاه هر يك از اين علوم و معارف را بايست به شركت كنندگان فهماند و بآنها گفت كه نسبت و جايگاه دين در نسبت و جايگاه مثلا تحليل سياسي كجاست؟ اينكه چه چيزي يقيني است و مديريت استراتژيك در درجه اي بسيار نازل از علوم و معارف است را بايد به او گفت و بعد در مورد اينكه چرا از اين روشها استفاده ميكنيم او را توجيه كرد و بعد روش را به او آموخت.

قبل تر شاهد بودم كه كتاب نشت نشاي رضا اميرخاني باعث درس نخواندن دوستان دانشجو(و البته خود بنده) ميشد و البته اين روند همچنان هم ادامه دارد. اين امر نيز معلول همين كوتاه بيني و نداشتن نگرش صحيح است. مثلا شما مدام در گوش ملت شهيد پرور ميخوانيد كه علم سكولار است و سكولاريزم كفر و شرك است و اومانيسم مثلا علت موجبه ي علوم شده؛ خوب است و گاهي هم لازم. در كنارش بايد به او بفهمانيد كه اين كفر و شرك و الخ؛ اگر بدست مومن مسلم باشد چندان هم كافر كيشانه نخواهد ماند و قابلت تطور و تغيير و انقلاب دارد. بايد در كنار آن نگرش سلبي و نفي مطلق علوم سكولار(حالا دانشهاي سكولار) انگيزه ي آموزش دروس دانشگاهي را نيز در دستور كار بگذاريد. اين ميشود حد اقلي از فهم و شعور براي برنامه ريزي در مورد اردوهايي چنين(البته از اين عبارت قصدم توهين نيست بلكه مشخص كردن كف قضيه است).

اين حد اقل را صدا و سيماي زمان لاريجاني نيز به كار مي بسته. يعني اگر با پخش كارتوني چنان، كه در آن مظاهر تكنولوژي آينده تصوير ميشود و امام زمان نهايتا(اگر در وجودش تشكيك نشود)بايد يك اژدها سوار باشد و غيره؛ لا اقل در ابتداي كارتون گفته ميشود كه آنچه در آسمان و زمين است از آن خداست و نه تكنولوژي و نه انسان و نه هر چيز ديگر.

زياده گزاف است؛ والسلام

بعد التحرير:

بنده در اردوهاي زيادي شركت كرده ام؛ از طرف هر جا كه خواهي! مشكل اينجاست كه برخي در نفي غرب چنان ميكوشند كه بچه ها درس نميخوانند و فلسفه، عمومي و مبتذل؛ و مسائل دشوار و پيچيده در حد صحبتهاي خاله زنكي تقليل پيدا ميكند و در اذهان مستمعين نقش ميگيرد؛ و برخي هم در اثبات آن چنان ميكوشند كه جايي براي خدا و امام حاضر باقي نمي ماند. كم كمك بايد به سمت موضع تعادل رفت و شايد تبيين مرزها اولين گام آن باشد.

در اين نوشتار نظري به دعواي گروه هاي فكري بر سر توليد علم نداشته ام؛ كما اينكه عليرغم پذيرش نظر حضرت علامه جوادي، علم سكولار را هم به كار برده ام. اين نه به سبب تغيير موضع بنده بل به جهت راحت خوان(!) شدن مطلب بوده.